Møllergata 19
Det knyter seg mange minne til Møllergata 19, spesielt frå krigen. Bygningen ligg på ein gammal gravplass og blei bygd for å huse fengsel, rettslokale og politistasjon.
(Foto: Linda Cartridge)
Eigedommen Møllergata 19 har vore ått av byen frå midten av 1600-talet. Fram til 1811 var han knytt til Vaterland kirke og blei nytta som gravplass for folk som budde i forstadene.
I 1862 vedtok bystyret å oppføre ein fengselsbygning med politi og rettslokale på tomta ved Youngstorvet eller Nytorvet, som det heitte frå 1852 til 1951.
Bygd av danskfødd kyrkjearkitekt
Arkitekten som oppførte Møllergata 19, var den danskfødde Jacob Wilhelm Nordan (1824–92). Blant andre av verka hans finn vi Møllergata skole, Sagene skole, Fritzøe hus ved Larvik og omtrent 100 kyrkjer.
Møllergata 19 stod ferdig i november 1866. Politi- og rettsbygningen blei bygd med front mot Nytorvet (Youngstorvet). Fengselet stod lenger inne på tomta med to fløyer og luftegard mot Grubbegata. Langs Hospitalsgata og Pløens gate var det høge murar mellom bygningane, og frå midten av politi- og rettsbygningen gjekk det ein «Sukkenes bro» rett inn til fengselet.
Byggjekostnadene kom på nærare ein halv million, og staten dekte om lag 200 000.
Påbygd fleire gonger
Gamle teikningar og fotografi av bygningen viser at sidepartia på politikammeret var på berre ein etasje. I 1876 blei det avgjort å byggje på slik at bygget blei på heile tre etasjar, og dei nye lokala blei tekne i bruk året etter.
Ei utviding av fengselsbygningen kom i 1896–97, og fengselet hadde då plass til 139 menn og 23 kvinner.
På folkemunne blei bygningen kalla «Raadstue», og i adresseboka blei han omtalt som «det nye Raadhus», sjølv om ingen av dei kommunale kontora flytta inn. Grunnen til det kan vere at 22 år før Møllergata 19 blei bygd, ønskte stadskonduktør Chr. H. Grosch at rådhuset skulle reisast her.
Krigen 1940–45
Varetektsfengselet i Møllergata 19 blei brukt av Wehrmacht dei første fem månadene av krigen, så overtok tysk politi.
Biletet viser utgåva av «Sukkenes bro» som finst i dag, mellom Møllergata 19 og Einar Gerhardsens plass 3 (S-blokka). (Foto: Linda Cartridge)
Allereie 10. april 1940 kom dei første politiske fangane til Møllergata. Det var engelske borgarar som tyskarane mistenkte for å høyre til Secret Service. Den første nordmannen blei arrestert dagen etter for å ha vist forakt for fraternisering, som vil seie å omgåast vennskapeleg med fienden, og han sat i ni dagar.
Først sat politiske og andre fangar om kvarandre i fengselet, så blei fem celler reserverte til tysk bruk, og i august 1940 blei heile fengselet teke over av tyskarane. Mange kjende personar i norsk kulturliv sat her under krigen, ein av dei var diktaren Arnulf Øverland.
Etter norske reglar var det plass til 145 fangar, men tyskarane hadde til tider opptil 550. Fangane sat gjerne her mens dei venta på å bli avhøyrde på Victoria Terrasse, men ofte blei det også halde avhøyr i fengselet. Om morgonen 9. mai 1945 kunne fleire fangar sjå frå cellevindaugo sine at Vidkun Quisling overgav seg til norske myndigheiter etter Tysklands kapitulasjon, på trappa framfor Møllergata 19.
Rehabilitering
I mars 1973 vedtok bygningsrådet å bevare Møllergata 19. I samråd med antikvariske myndigheiter prøvde ein å bevare mest mogleg av den opphavlege karakteren til bygget, både i detaljar og inndeling av rom. Rehabiliteringa var ferdig i 1981, og bygningen blei då ein del av regjeringskvartalet.
Bogevindaugo og brystningspanel gir interiøra særpreg, men dei 
fine stukkaturane i taka er skjulte under himlingsplater som skjuler ventilasjonsanlegga. Med imponerande plassering over basarane på Youngstorget ruver Møllergata 19 i bybiletet, og bevaring blei vedteke ikkje minst på grunn av den store verdien bygningen har for Youngstorgets eineståande kvalitet som byrom. Fengselet blei rive i 1976 for å gi plass til bygningen som blir kalla S-blokka (Einar Gerhardsens plass 3).
(Foto: Linda Cartridge)
(Kjelder: Byantikvaren, NorgesLexi, Dario.no, Wikipedia)